Chapter 5(CY)(Preview)

Cynnal y llinell

Mae ‘cynnal y llinell’ yn ymarferol a ddefnyddir wrth reoli’r arfordir i ddisgrifio ffordd o gadw’r arfordir yn ei safle presennol ac atal y môr rhag ymyrru lle nad oes ei eisiau.

Ar rannau breus o’r arfordir lle mae cynnal y llinell yn bwysig, mae’n hanfodol deall sut mae deinameg arfordirol (sut mae’r cerrynt, patrymau tonnau, gwynt, llif a gwaddod symudol yn siapio ein harfordir) a sut bydd gwahanol opsiynau amddiffyn yr arfordir yn ymateb i’r amgylchiadau ffisegol.

Cyn penderfynu pa amddiffynfeydd i’w hadeiladu, mae peirianwyr yn astudio ac yn modelu deinameg arfordirol. Maent hefyd yn edrych ar sut bydd gwahanol amddiffynfeydd yn ymddwyn ac yn ceisio rhagweld sut byddant yn effeithio ar y prosesau naturiol ar hyd yr arfordir (y ddolen adborth arfordirol). Mae hyn yn bwysig oherwydd gall dewis yr opsiwn anghywir i amddiffyn yr arfordir newid deinameg yr arfordir a gweithio yn erbyn cynnal y llinell.

Defnyddiwyd strategaeth cynnal y llinell yn amddiffynfeydd môr presennol y Borth. Mae’r amddiffynfeydd newydd yn cynnwys clogfeini enfawr ac argrau creigiau, a morgloddiau siâp cynffon pysgod, ynghyd â riff, sydd hefyd yn gwella amodau syrffio.

Symud y llinell

Dyma lle mae amddiffynfeydd newydd yn cael eu hadeiladu ymhellach i’r môr, gan ymestyn amddiffynfeydd presennol ac adennill tir yn y broses.

Encilio adasol neu gynlluniedig

Encilio adasol neu gynlluniedig yw lle mae’r glannau’n cael eu symud yn ôl, gyda rheolaeth i reoli neu gyfarwyddo’r symudiad. Os yw ardal mewn perygl uchel o erydiad, gallai ail-lunio’r arfordir fod yn opsiwn.

Yn aml, mae encilio adasol neu gynlluniedig yn cynnwys llifogydd dan reolaeth ardal o’r iseldir i leddfu effaith y gwasgfa arfordirol.

Yn Ynys Ddyfi, byddai hyn yn golygu amddiffynfa a chydweithrediad gofalus gyda grwpiau cadwraeth, defnyddwyr a pherchnogion tai sydd â thir neu eiddo isel.

Mewn rhai achosion, efallai y bydd angen encilio adasol neu gynlluniedig, ynghyd â chreu cynefinoedd rhynglanwol morol, i wneudu iawn am golli amgylchedd dal y llinell (lle mae Ardalwedd Gwarchodedig Morol yn cael eu heffeithio gan wasgfa arfordirol).

Er bod encilio adasol neu gynlluniedig fel arfer yn berthnasol i ardaloedd isel sydd mewn perygl o lifogydd, gellir ei gymhwyso’n gyfartal i ardaloedd clogwyni i helpu i leihau cyfradd y encilio am gyfnod o amser.

Mae rhai costau hefyd yn gysylltiedig ag encilio adasol neu gynlluniedig. Bydd angen tynnu neu ailgynllunio rhai amddiffynfeydd, ac mae angen diogelu perchnogion tai ac eiddo yn ariannol.

Ond mae’r strategaeth hon yn costio llai o gymharu â thalu am amddiffynfeydd môr newydd. Mae hefyd yn creu morfa heli, a all gymryd llawer o rywogaethau ac sy’n gweithredu fel amddiffynfa naturiol yn erbyn erydiad a llifogydd.

Fodd bynnag, trwy’r strategaeth hon, mae tir yn cael ei ollwng, wrth iddo gael ei adennill gan y môr. Bydd hyn yn effeithio ar fywoliaeth, cartrefi pobl a’r hyn a’r diwylliant sy’n gysylltiedig â’r tir.

Beth yw gwasgfa arfordirol?

Mae gwasgfa arfordirol yn golygu colli neu ddirywio cynefinoedd naturiol ar y traethlin – fel traethau a morfeydd heli – sy’n deillio o gael eu dal rhwng amddiffynfeydd arfordirol o waith dyn a lefel y môr yn codi. Mae hyn yn atal yr arfordir rhag symud mewn i’r tir fel y byddai’n ei wneud fel arfer.